ALES Sözel · Çıkarım (kesin çıkarım, zor) · zor

ALES sözel sorusu: Çıkarım (kesin çıkarım, zor)

Günün Sorusu, 12. gün. Özgün soru; ALES'teki soru tipini ve zorluğunu örnek alır. Önce kendin çöz, sonra çözümü aç.

Bir kişinin kararını yalnızca kendi tercihiyle mi yoksa geçmiş deneyimlerinin ve genetik yapısının birleşik etkisiyle mi verdiği, felsefede uzun süredir tartışılır. Bazı düşünürler, bir kararın nedenlerini tam olarak sıralayabilsek bile bu durumun kararı 'özgür olmaktan' çıkarmayacağını savunur; onlara göre özgürlük, nedensiz olmak değil, kişinin kendi değerleriyle tutarlı seçim yapabilmesidir. Diğerleri ise nedeni bilinen her kararın, aslında önceden belirlenmiş olduğunu, bu yüzden 'seçim' sözcüğünün yanıltıcı olduğunu ileri sürer. Bu iki görüş arasındaki fark, özgürlüğü nasıl tanımladığımızda gizlidir.

Bu parçadan hareketle aşağıdakilerden hangisi kesinlikle söylenebilir?

A) Genetik yapının kararlar üzerindeki etkisi, deneyimlerin etkisinden daha güçlüdür.
B) Düşünürlerin çoğunluğu, insanın özgür olmadığı görüşünü benimser.
C) Bir kararın nedeni bilinirse, o karar kesinlikle özgür değildir.
D) Tartışmanın taraflarının özgürlük konusunda ayrıldığı asıl nokta, özgürlüğün nasıl tanımlandığıdır.
E) Değerleriyle tutarlı seçim yapan kişi, geçmiş deneyimlerinden hiç etkilenmemiştir.

Cevabı ve çözümü göster

Cevap: D

Parça iki görüşü karşılaştırır ve son cümlede farkın kaynağını verir: özgürlüğün nasıl tanımlandığı. D bu sonucu doğru aktarır.

C en güçlü çeldirici: 'nedeni bilinen karar özgür değildir' yalnızca ikinci grubun savunduğu görüş; parça bunu genel bir gerçek olarak sunmaz, birinci grup tam tersini söyler. Bir görüşü parçanın geneli gibi sunmak kesin çıkarım hatasıdır.

A ve B parçada karşılaştırılmayan ya da sayısal olarak belirtilmeyen bilgiler uydurur ('daha güçlü', 'çoğunluk'). E ise parçada hiç geçmeyen, üstelik 'hiç etkilenmemiştir' ile abartan bir yargı.

İpucu: Bir tartışma parçasında taraflardan birinin görüşünü, metnin kendi kesin yargısıymış gibi sunan şıklara dikkat et; bu ALES'te sık kullanılan bir tuzaktır.

Konunun anlatımı: Boşluk doldurma ve kesin çıkarım (1–8)