ALES Sözel · Çıkarım (kesin çıkarım) · kolay
ALES sözel sorusu: Çıkarım (kesin çıkarım)
Günün Sorusu, 8. gün. Özgün soru; ALES'teki soru tipini ve zorluğunu örnek alır. Önce kendin çöz, sonra çözümü aç.
Bilim insanları, gece boyunca mavi ışığa maruz kalan kişilerin melatonin salgısının geciktiğini, gündüz ise güneş ışığına yeterince çıkmayan kişilerin uyku düzeninin bozulduğunu gözlemlemiştir. Bir araştırmada, akşamları ekran ışığına maruz kalan katılımcıların uykuya dalma süresinin ortalama kırk dakika uzadığı, buna karşılık akşamları ekranlardan uzak durup gündüz açık havada zaman geçirenlerin bu sürenin kısaldığı belirlenmiştir. Araştırmacılar, vücudun iç saatinin ışığa duyarlı olduğunu ve bu duyarlılığın hem gündüz hem gece etkili olduğunu vurgulamıştır.
Bu parçadan kesin olarak çıkarılabilecek yargı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Vücudun iç saati, yalnızca gece değil gündüz aldığı ışıktan da etkilenir.
- B) Gündüz güneş ışığına çıkmak, uykuya dalma süresini gece ekran kullanmaktan daha çok etkiler.
- C) Ekran ışığına hiç maruz kalmayan kişiler hiçbir zaman uykusuzluk çekmez.
- D) Melatonin salgısı yalnızca mavi ışıkla geciktirilebilir.
- E) Araştırmaya katılan herkesin uykuya dalma süresi kırk dakika kısalmıştır.
Cevabı ve çözümü göster
Cevap: A
Son cümle açık bir kesin çıkarım kaynağıdır: vücudun iç saati ışığa duyarlıdır ve bu duyarlılık hem gündüz hem gece geçerlidir. A bu bilgiyi doğrudan tekrar eder.
B en güçlü çeldirici: parçada hem gece ekranın hem gündüz güneşin etkisi anlatılır ama hangisinin daha etkili olduğu karşılaştırılmaz; bu nedenle B kesin çıkarılamaz.
C 'hiçbir zaman' ifadesiyle aşırı genelleme yapar, parçada böyle bir garanti yoktur. D 'yalnızca mavi ışıkla' diyerek başka ışık kaynaklarını dışlar, oysa parça bunu söylemez. E ise veriyi tersine çevirir: parçada uykuya dalma süresinin uzadığı, kısalmadığı; ayrıca 'herkes' abartısı da parçada yok.
İpucu: Kesin çıkarım sorularında 'hiç, yalnızca, herkes, en çok' gibi mutlaklaştıran ifadeler genellikle parçanın söylediğinden fazlasını iddia eder.
Konunun anlatımı: Boşluk doldurma ve kesin çıkarım (1–8)